Het is kwart voor acht 's avonds, je bent net klaar met eten en dan piept je telefoon. Een appje van je leidinggevende, "even snel iets". Je antwoordt, want niet antwoorden voelt alsof je iets verkeerd doet. Herkenbaar? Je bent niet de enige. Volgens werkgeversorganisatie AWVN raakt dit onderwerp ongeveer negen miljoen werkenden in Nederland, en toch bestaat er geen wet die zegt dat je na werktijd met rust gelaten mag worden. Je hangt dus zelf aan de touwtjes, of je dat nu beseft of niet.
Waarom je telefoon 's avonds blijft piepen
De grens tussen werk en privé is de afgelopen jaren flink vervaagd. Thuiswerken, Slack-kanalen en gedeelde agenda's maken het makkelijk om "nog even snel" iets te appen, ook om half negen 's avonds. Het probleem is niet het ene berichtje. Het probleem is dat je brein niet meer uitschakelt, omdat je altijd rekening houdt met de kans dat er iets binnenkomt. Dat sluit aan op wat we al wisten over de signalen van een burn-out: juist de constante lage spanning, niet de piekmomenten, slijt mensen op.
Nederland heeft al jaren een wetsvoorstel dat nergens komt
In 2020 diende de PvdA een initiatiefwetsvoorstel in voor een recht op onbereikbaarheid. Werkgevers en werknemers zouden dan verplicht afspraken moeten maken over bereikbaarheid buiten werktijd. Dat voorstel ligt sindsdien stil. Vakbond FNV bracht het onderwerp in 2024 opnieuw onder de aandacht. FNV-bestuurder Kitty Jong zei destijds tegen de NOS: "Mensen zouden niet 24 uur per dag aan hoeven te staan." Ze pleitte voor een wettelijk recht, mede omdat Australië die week precies zo'n wet had ingevoerd.
Niet iedereen is overtuigd dat een wet de oplossing is. Hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp (Universiteit van Amsterdam) stelde dat een nieuwe wet niet per se nodig is, omdat bestaande zorgplicht-regels al vastleggen dat een goede werkgever niet op elk moment belt. Zijn punt: het is iets waarover je gewoon een goed gesprek moet voeren met je leidinggevende, in plaats van te wachten op een wet die er misschien nooit komt.
Wat andere landen al wel regelen
Buiten Nederland is er wel beweging. Frankrijk voerde al in 2017 een recht op onbereikbaarheid in. Australië volgde in 2024 met een wet die werknemers ook beschermt tegen sancties als ze buiten werktijd niet reageren. In Nederland blijft het voorlopig bij losse afspraken. Sommige cao's regelen het al wel, zoals de cao voor de GGZ en de gehandicaptenzorg, waarin staat dat medewerkers op hun vrije dagen niet bereikbaar hoeven te zijn. Maar zo'n afspraak geldt alleen voor die sector en kan bij de volgende cao-onderhandeling weer verdwijnen.
Werkgeversorganisatie AWVN is niet overtuigd dat een wet het probleem oplost. Woordvoerder Jannes van der Velde stelde dat een recht op onbereikbaarheid de werkdruk zelf niet wegneemt, want die ontstaat door te veel werk op te weinig uren, niet door een appje om half negen. Hoogleraar HRM en organisatiepsychologie Karin Sanders (UNSW Business School) gaat nog verder en noemt regelgeving op dit punt zinloos, omdat je mensen volgens haar niet via een wet leert hoe ze met grenzen moeten omgaan. Dat is precies waarom dit stuk niet wacht op een wet: als die er al komt, duurt het nog jaren, en je avond is vanavond al.
Zonder wet toch grenzen stellen
Zolang er geen landelijke wet is, ligt het initiatief bij jou en je werkgever samen. Een paar dingen die wel werken:
- Spreek concreet af binnen welk tijdsvenster je bereikbaar bent, niet "meestal wel" maar bijvoorbeeld tussen 9 en 18 uur.
- Zet werk-apps 's avonds echt op stil, niet alleen het geluid maar ook de pushmeldingen in beeld.
- Reageer niet direct op avondberichten die geen spoed hebben. Een reactie de volgende ochtend normaliseert dat het ook mag wachten.
- Bespreek het patroon met je leidinggevende voordat het een conflict wordt. Verhulp's punt klopt: meestal lost een gesprek meer op dan een regel.
Dit soort grenzen voelt in het begin ongemakkelijk, vooral als "altijd bereikbaar zijn" al een gewoonte is geworden. Net zoals een avondje sporten je zittende werkdag niet compenseert, lost een rustig weekend je constante bereikbaarheid ook niet op. Je moet het patroon zelf doorbreken, niet alleen de symptomen bestrijden.
Dit is wat je morgen anders doet
Begin klein. Leg vanavond je telefoon in een andere kamer tijdens het avondeten, of zet gewoon je werk-app een uur offline. Niemand gaat daar meteen een probleem van maken, en als dat wel gebeurt, is dat precies het gesprek dat je moet voeren. Steeds meer mensen leggen hun telefoon bewust weg, en werk is daarbij geen uitzondering. Zolang de wet er niet is, is de enige realistische aanpak: zelf de grens trekken, en die grens hardop uitspreken tegen je leidinggevende in plaats van hem alleen in je hoofd te bewaken. Wacht niet tot een wetsvoorstel dat al sinds 2020 stilligt alsnog in beweging komt. Die kans is klein, en jouw avonden zijn er nu al bij.